DNB-onderzoek: hogere kapitaaleisen leiden nauwelijks tot minder kredietverlening

In een nieuw working paper onderzoekt De Nederlandsche Bank hoe grote Europese banken reageren op veranderingen in kapitaalratio’s en kapitaaleisen. De studie analyseert gegevens van Europese banken over de periode 2014–2025 en concludeert dat strengere kapitaaleisen in de praktijk vaak minder effect hebben op kredietverlening en leenrentes dan regelmatig wordt verondersteld.

Banken sturen vooral op risicovolle portefeuilles

De onderzoekers constateren een patroon van zogenoemde ‘differentiated deleveraging’. Banken met hogere kapitaalratio’s bouwen hun kredietportefeuille niet overal af, maar richten zich vooral op de risicovollere delen van hun balans.

Belangrijkste bevindingen:

•  Hogere kapitaalratio’s hangen samen met kleinere kredietportefeuilles, maar vooral bij portefeuilles met een hoog risicogewicht. 
•  Het effect is sterker bij banken met relatief lage leverage-ratio’s. 
•  Banken verminderen eerder blootstellingen aan risicovolle klanten dan dat zij kredietverlening breed terugschroeven. 

Volgens de auteurs wijst dit erop dat banken hun balans vooral optimaliseren door risico’s te heralloceren, in plaats van de kredietkraan volledig dicht te draaien.

Beperkt effect op kredietverlening

Een opvallende conclusie van het onderzoek is dat hogere wettelijke kapitaaleisen nauwelijks een zelfstandig effect hebben op de omvang van de kredietverlening, zodra rekening wordt gehouden met de feitelijke kapitaalpositie van een bank.

Veel banken beschikken tegenwoordig over aanzienlijke vrijwillige kapitaalbuffers boven de wettelijke minimumeisen. Hierdoor kunnen zij strengere eisen vaak opvangen zonder grote aanpassingen in hun kredietbeleid.

De onderzoekers zien daarom weinig bewijs dat veranderende kapitaaleisen automatisch leiden tot een kredietschaarste in de economie.

Slechts beperkte invloed op leenrentes

Ook aan de prijszijde blijken de effecten relatief klein.

De studie laat zien dat:

•  Voor bestaande leningen nauwelijks een verband zichtbaar is tussen kapitaaleisen en rentetarieven. 
•  Voor nieuwe kredietverlening hogere kapitaaleisen wel samenhangen met iets hogere leenrentes. 
•  Deze rente-effecten echter beperkt van omvang blijven. 

Hiermee suggereert het onderzoek dat banken slechts een klein deel van de extra kapitaalkosten doorberekenen aan klanten.

Implicaties voor toezichthouders

Volgens de auteurs ondersteunen de resultaten het gebruik van instrumenten zoals de contracyclische kapitaalbuffer en andere macroprudentiële maatregelen. Zolang banken beschikken over voldoende vrijwillige buffers, kunnen toezichthouders kapitaaleisen verhogen of verlagen zonder grote verstoringen van de kredietverlening te veroorzaken.

Wel benadrukt DNB dat de resultaten betrekking hebben op grote Europese banken in de periode na de financiële crisis. De uitkomsten zijn daardoor niet automatisch toepasbaar op kleinere banken of perioden van acute financiële stress.